Graniowe blaty, parapety, schody i nie tylko

blaty granitowe w Łodzi

Nasz zakład kamieniarski Łódź zajmuje się obróbką kamienia naturalnego, a najwięcej granitu. Jest to kamień, który ma bardzo dobre właściwości fizyczne na polskie warunki. Ze względu na zimne i długie zimy, granit jest bardzo dobrym surowcem kamiennym na na przykład nagrobki granitowe, parapety z granitu, posadzki zewnętrze z granitu, okładziny ścienne elewacji z granitu, tarasy granitowe, schody granitowe, a nawet ogrodzenia granitowe. Materiał ten jest bardzo popularny i chętnie wykorzystywany przez kamieniarzy, bo jest w sumie gwarantem, że nie będzie z nim problemu na wypadek ostrej zimy. Przy odpowiednim zaimpregnowaniu powierzchni z kamienia naturalnego, nawet najgorsze mrozy nie uszkodzą jego powierzchni. Kamień ten jest bardzo gęsty w swojej strukturze i właśnie dzięki temu odporny jest bardziej na plamy, niż na przykład marmur, który jest bardziej chłonnym kamieniem naturalnym.

Granity są to skały głębinowe, megaskopowo ziarniste, o teksturze bezkierunkowej lub słabo kierunkowej. Zbudowane są z niezbyt wielkiej, zazwyczaj podrzędnej ilości minerałów barwnych (do 15%) oraz poważnej ilości kwarcu (25—40%) i skaleni, przy czym plagioklazy (oligoklaz lub andezyn) są obecne w ilości co najwyżej równorzędnej skaleniom alkalicznym (potasowym i sodowym). Przy wybitnej przewadze skaleni alkalicznych lub wyłącznymi ich udziale granity nazywamy alkalicznymi. Minerałami barwnymi w granitach są: biotyt, amfibol, plroksan, pojawiający się niekiedy w większej ilości, jest przeważnie wtórny. Podrzędnie występują: tlenki żelaza, apatyt i cyrkon, akcesorycznie tytanit, kordieryt, topaz, granat, turmalin i in. Struktura .granitów jest ziarnista, niekiedy porfirowata. Tekstura bezkierunkowa, rzadziej równoległa lub centryczna. Cios płytowy, równoległo ścienny, kulisty. Granity powstają na drodze krystalizacji z faz ciekłych lub na drodze metasomatycznome tamorficznej, tzn. na drodze przebudowy skał dawnych w stanie stałym bez udziału magmy. Granity są obok granodiorytów najbardziej rozpowszechnionymi skałami w górnej części skorupy ziemskiej. Biorą poważny udział w budowie tarcz krystalicznych: fennoskandzkiej, wo łyńskoukraińskiej, kanadyjskiej i in., a także łańcuchów górskich, zwłaszcza silnie zdenudowanych. Występują w formie dużych.

Granity w Polsce występują w Tatrach i na Dolnym Śląsku, np. w Karkonoszach, w masywach: strzelińskim, strzegomskim, łużyckim i in., nip. w formie egzotyków52 i eratyków58 na obszarze niemal całego kraju. Granity mają szerokie zastosowanie, w budowlach inżynierskich, jak zapory wodne, mosty, filary i przyczółki mostowe, tunele, budowy portowe, w budownictwie architektonicznym na ciosy fundamentowe, mury ciosowe, schody zewnętrzne i wewnętrzne, cokoły budowlane, okładziny, obramienia okienne, portale wejściowe i in. Są cennym materiałem drogowym, dekoracyjnym i rzeźbiarskim.

Granit strzeliński jest drobnoziarnisty i ma teksturę kierunkową. Jest to granit biotyitowy o barwie szarej z odcieniem niebieskostalowym. Obfituje w ciemniejsze skupienia biotytu, tworząc plamy lub smugi. Występuje w Strzelinie i jego okolicy: Białym Kościele, Kalince, Gościęcinie, Gąsienicu, Gromniku, Maciejowicach, Nadziejowie, Kamiennej Górze i in. Wykorzystywany jest do produkcji wykładziny podłogowej, na fasady i do budowy pomników. Daje się doskonale polerować. Granitem strzelińskim wyłożony jest m. in. hall dworca PKP w Katowicach.

Granit strzegomski tworzy wielkie złoża, zbudowane ze zróżnicowanych odmian. Z nich wykonano trzon kolumny Zygmunta w Warszawie, będący świadectwem wysokiego kunsztu kamieniarskiego.

W masywie Strzegom—Sobótka wyróżniono kilka odmian granitów: 1) biotytowe typu Kostrzy, 2) biotyto we typu Chwałkowa (Graniczna, Gola, Pszenno). Ze względu na wysokie walory dekoracyjne i techniczne wykorzystywany jest granit ze Strzegomia (woj. wałbrzyskie). Jest to granit biotytowy o barwie jasnoszarej, pstrej niekiedy z odcieniem seledynowym. Zbudowany jest z jasnoszarych, średniej wielkości ziarnkwarcu i skaleni, wśród których równomiernie porozrzucane są blaszki biotytu, tworzące niekiedy smugi. Skałę tę bardzo często przecinają jasnej barwy żyły aplitowe lub pegmatytowe. Granity te są często wykorzystywane jako wykładziny pionowe i poziome oraz do budowy pomników. Dają się doskonale polerować. Są wytrzymałe i odporne na działanie czynników klimatycznych. Dużą ilość granitu strzegomskiego użyto przy budowie Dworca Centralnego w Warszawie.

Granity karkonoskie występują w Kotlinie Jeleniogórskiej i w Karkonoszach. Są one eksploatowane dla celów budowlanych i drogowych. Nie dorównują pod względem własności technicznych granitom strzelińskim i strzegomskim. Mają jednak piękną barwę i odznaczają się swoistymi walorami dekoracyjnymi. Z nich wykonano płyty okładzinowe i posadzkowe oraz schody w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, a także elementy dekoracyjne w wielu innych budowlach monumentalnych. Odmiany bardziej równoziarniste, występujące np. w Szklarskiej Porębie, mają większą wytrzymałość i mogą być wykorzystywane do wyrobu krawężników i kostki brukowej.

Jedną z najciekawszych odmian granitów karkonoskich jest granit z Michałowic. Jest to granit biotytowy o barwie szaroróżowej z licznymi dużymi ziarnami skalenia o zabarwieniu jasno lub cieminoróżowym. Wykorzystywany jest na szeroką skalę do produkcji wykładzin ściennych. Po wypolerowaniu stanowa efektowny element dekoracyjny. Zbudowana jest z niego fontanna na Starym Mieście w Gdańsku oraz hall główny dworca PKP w Katowicach oraz hall w Głównym Gmachu Akademii GórniczoHutniczej im. St. Staszica w Krakowie.

Granit kudowski jest jasnoróżowy i ta barwa decyduje o jego dekoracyjności.

Granity tatrzańskie tworzą trzon krystaliczny Tatr. Są to skały o średnim i równym ziarnie. Najbardziej interesujące są granity występujące w okolicy Stawów Gąsienicowych. Wiele spośród tych skał przedstawia się z punktu widzenia dekoracyjnego bardzo interesująco. Ze względu jednak na występowanie w obrębie Tatrzańskiego Parku Narodowego mogą być one wykorzystywane. Natomiast otoczaki granitów i znajdujące się w potokach na przedgórzu Tatr są wykorzystywane przy budowie domów mieszkalnych na Podtatrzu, głównie na podmurówki.

Sjenity są to skały głębinowe złożone z ortoklazu, podrzędnie z plagioklazu kwaśnego i minerałów ciemnych hornblendy, biotytu lub piroksenu. Typowy sjenit zawiera skalenie alkaliczne w ilości 85—100% ogółu skaleni, a ze składników ciemnych, średnio 10—20% przede wyszystkim honnblendę zwyczajną. Kwarcu nie ma wcale lub bardzo niewiele. Jego tekstura jest bezkierunkowa, potokowa lub równoległa. Sjenity stanowią doskonały materiał kamieniarski na cokoły, portale, schody, liców kii, posadzki itp. Używane są do robót drogowych oraz. wszelkich robót cmentarnych.

W Polsce sjenity występują wyłącznie na Dolnym Śląsku w okolicy Niemczy, Kłodzka i Złotego Stoku, 1 pod względem petrograficznym nie są to typowe nity, z reguły zawierają dość znaczną ilość kwarcu. Składniki ciemne i jasne tworzą w nich ładną mozaikę. Występują wśród nich dwie odmiany: drobnoziarnista z Przedborowej i średnioziamista, porfirowata o znacznie większym rozprzestrzenieniu z Kośmina, Niemczy i Piekielnika. Są eksploatowane dla potrzeb budownictwa i drogownictwa. Stosowane są również w budownictwie monumentalnym na pomniki, płyty nagrobkowe, fasady budynków itp.

Sjenit z Przedborowej (woj. wałbrzyskie) jest skałą barwy ciemnoszarej o zróżnicowanym odcieniu. Występują w niej liczne skupienia ciemnych minerałów oraz nagromadzenia skaleni w postaci jaśniejszych smug. Jest drobnoziarnisty. Daje się doskonale polerować. Wykorzystywany jest między innymi na wykładziny w budownictwie. Ze względu na ciemną barwę często wykorzystywany jest jako ciekawy akcent kolorystyczny w architekturze. Wykonuje się z niego pomniki i nagrobki. Ze sjenitu wykonana jest m. in. posadzka na Dworcu Centralnym w Warszawie. Kamień ten jest również eksportowany do krajów zachodnich. Drobnoziarnisty gruz stosowany jest jako kruszywo.

Sjenit z Kośmina (woj. wałbrzyskie) jest drobnoziarnistą skałą magmową o barwie ciemnoszarej. Widoczne są w niej duże ziarna skaleni. Obfituje w skupienia ciemnych minerałów, wykształconych w formie plam i smug różnej wielkości. Daje się doskonale polerować. Stosowany jest jako wykładzina w budownictwie i do budowy pomników i nagrobków. 

Pegmatyty są to grubo lub wieloziarniste jasne skały żyłowe, powstałe z produktów pomagmowych, najczęściej po skrystalizowaniu magmy granitowej i granodiorytowej w temperaturze 800—100°C. Składają się głównie z kwarcu i skaleni. Minerały te często tworzą ze sobą charakterystyczne przerosty pismowe podobne do pisma klinowego, hebrajskiego itp. Takie odmiany pegmatytów dają się dobrze polerować i mogą być wykorzystywane jako kamienie dekoracyjne. Jako kamienie ozdobne poszukiwane są także pegmatyty zawierające turmalin, topaz, kruszce (np. cyna). W Polsce utwory pegmatytowe występują w niezbyt dużych ilościach w granitach tatrzańskich i dolnośląskich. Jako kamienie ozdobne są bardzo słabo wykorzystane.

Gabra to magmowe skały głębinowe o strukturze drobno i gruboziarnistej, masywne o ciemnym zabarwieniu. Złożone głównie z plagioklazu zasadowego (zazwyczaj labradoru lub bytownitu) i piroksenu jedno skośnego. Towarzyszyć im może piroksen rombowy, a także hornblenda. Niekiedy pojawia się również nieco biotytu i kwarcu. Gabra bywają oliwinowe i bezoliwinowe. Normalne gabra zawierają 35—50% minerałów ciemnych. Odmiana, zwana trofctolitem (pstrągowcem), ma zabarwienie szare z czarnymi plamkami. Skały gabro we występują w Polsce: na Dolnym Śląsku, gdzie tworzą trzy większe masywy: Nowa Ruda — Słupiec, Braszowice i Sobótka. Pierwszy ciągnie się od Woliborza do Bożkowa Małego na przestrzeni około 9 km. Występują tu odmiany od zbitych — drobnoziarnistych, do gruboziarnistych. W pewnych partiach gabro jest spękane i zwietrzałe. W okolicy Woliborza występuje odmiana szara troktolitu. Rozmiary objętościowe i forma występowania tej skały jest trudna do ustalenia ze względu na zakrycie terenu. Dominującym typem skały gabrowej w okolicy Słupca jest gabro, zmienione pod wpływem roztworów hydrotermalnych. Jest to skała średnio lub gruboziarnista z wyraźnie zaznaczającymi się białymi, prawidłowo wykształconymi ziarnami skaleni. Rozmiary ich wahają się od paru do kilkunastu milimetrów. Skalenie tkwią w rej masie, wśród której wyróżniają się ciemnoszare. Są one na ogół zbite i odznaczają się dużą wytrzymałością mechaniczną. Po wypolerowaniu ujawniają interesujące desenie. Dotychczas nie wykorzystywano ich jako kamieni dekoracyjnych, a mogłyby z powodzeniem być użyte w formie płyt w elewacjach wewnętrznych i zewnętrznych budynków. Niektóre odmiany tych skał po przypominają nefryt.

Gabro z Braszowic ma zabarwienie ciemnozielone,, strukturę gruboziarnistą do porfirowej. Znane są też odmiany o kierunkowej teksturze. Nadaje się do produkcji, brukowca, kamienia łamanego itp.

Odmiana z Sobótki jest skałą o stosunkowo dużymi zasięgu występowania. Ma zwykle zabarwienie ciemnozielone, strukturę grubokrystaliczną i teksturę bezładną. Lokalnie skała ta jest silnie zmieniona, więc tylko częściowo można ją wykorzystywać, podobnie jak gabro ze Słupca. Bloczność skał gabrowych jest na ogół niekorzystna.

Interesujące są odmiany skał gabrowych z koło Suwałk. Występują one na znacznej głębokości. Mogą być eksploatowane jako kopalina towarzysząca przy eksploatacji rud żelaza. Są wśród nich labradoryty i gabra labradorytowoaugitowe. Charakteryzują się one pięknym rysunkiem powierzchni i kolorystyką. Nadają się do produkcji elementów kamieniarskich, głównie okładzinowych. Na uwagę zasługuje szczególnie labradory t, który pod względem barwy oraz zdolności przyjmowania i trwałości powierzchni polerowanej jest w kraju kamieniem najdoskonalszym. Powinien on znaleźć zastosowanie w budownictwie architektonicznym w “lokach monolitycznych i płytach okładzinowych. Szczególnie można go zalecać do stasowania na polerowane licówki płytowe, portale, cokoły pomników monumentalnych itp. Wykorzystanie tych skał możliwe będzie wówczas, kiedy uruchomi się w okolicy Krzemianek eksploatację rudy żelaza.

Porfiry kwarcowe. Są to skały o składzie podobnym do granitu, lecz powstałe przez szybsze zastyganie magmy granitowej na powierzchni ziemi lub pod nią. Są na ogół jasne, często różowe lub brimatnoczerwone.

W Polsce porfiry kwarcowe występują w Sudetach i w okolicach Krzeszowic. W Sudetach wylewy porfirów kwarcowych są zgrupowane w niecce i w Górach Kaozaiwskich. Tworzą one często znaczne wzniesienia, np. Góra Chełmiec koło Wałbrzycha. Wśród nich spotykane są odmiany odznaczające się dużą wytrzymałością mechaniczną, które mogą być wykorzystywane kamienie ozdobne. Porfiry kwarcowe występujące w okolicy Krzeszowic są eksploatowane w dużym łomie w Miękini i w Zalasiu. Porfiry miękińskie odznaczają się barwą hrunatnoczerwoną,  zielonkawo szarą i czerwoną. Porfirowa struktura tych skał polega na tym, że w cieście skalnym tkwią prakryształy 54 skaleni, kwarcu i biotytu.

Spotykane są i inne odmiany porfirów kwarcowych, interesujące ze względu na barwę. W Ałtaju występuje piękny porfir czerwony. W Ermitażu można podziwiać olbrzymią wazę (wysokość 12 cm), wykonaną z tego porfiru, a także dwa świeczniki z porfiru (również Ałtaj), ozdobione złoconym brązem.

Porfiry kwarcowe występujące w Polsce nie prezentują się pod względem dekoracyjnym najlepiej, ale część z nich można by wykorzystywać do produkcji płyt wykładzinowych w architekturze wnętrz i różnorodnej galanteriii ozdobnej.

Andezyty są to skały magmowe, wylewne, zbudowana z kryształów plagioklazu, piroksenu, homblendy i biotytu oraz drobnoziarnistego ciasta skalnego, złożonego przeważnie z tych samych minerałów.

W Polsce występują w dużych ilościach w Pieninach. Ich odsłonięcia znajdują się na przestrzeni około 18 km między Czorsztynem a Szlachtową koło Szczawnicy, np. na górze Wżar koło Czorsztyna, w potokach Zakijow skim, Kozłeckim i Scigockim koło Krościenka, na szczycie Bryjarki koło Szczawnicy i wreszcie na Jarmucie i Malinowej oraz w Pałkowskim, Krupiance i Sztola.

Andezyty pienińskie znalazły zastosowanie głównie jako materiał drogowy, w mniejszym stopniu jako kamień ciosowy. Eksploatowane są na górze Wżar, gdzie produkuje się kostkę, tłuczeń drogowy, krawężniki, słupy graniczne, a także ciosy na pomniki. W latach 1929/30 użyto andezytu na elewację Banku Narodowego w Warszawie na rogu Alej Jerozolimskich i Nowego Świata.

Na podstawie dotychczasowego wykorzystania tego kamienia w budownictwie okazuje się, że jako materiał okładzinowy jest on nieciekawy. Jednostajną szarą barwą przypomina cement. Dodatkowo oszpecany jest nierównomiernym nakrapianiem wynikającym z obecności w sobie różnych wrostków. Wartość i przydatność andezytów pienińskich jest bezsporna, jeśli chodzi o ich zastosowanie jako krawężników, nagrobków, słupów granicznych, kostki brukowej, ciosów murów oporowych itp.

Tufy. Są to lekkie, porowate skały, powstałe z materiału wyrzuconego przez wulkany w atmosferę (la pilli5S, piasku, popiołu), scementowanego kwarcem, opalem, chalcedonem, tlenkami żelaza, kalcytem, substancją ilastą itp. Określa się je nazwą Skały wylewnej, z którą genetycznie jest związana. Są to tufy bazaltowe, porfirowe, andezytowe, ryolitowe, trachitowe i inne.

Tufy porfirowokwarcowe, do których należy również tuf z Filipowie koło Krzeszowic, są używane najczęściej na ornamenty, niekiedy jako kamienie budowlane na mury i podmurówki. Tuf filipowicki jest skałą porowatą, barwy plamistoozerwonej z dobrze widocznymi kryształami biotytu d niektórych innych minerałów. Zawartość alkaliów (K0 i Na20) przy zdecydowanej przewadze potasu nad sodem w niektórych odmianach wyłącznie z udziałem potasu wynosi 8—10%. Skała ta jest wykorzystywana przez ludność miejscową jako materiał budowlany. Znajduje również zastosowanie do sporządzania płyt okładzinowych na fasady gmachów i in. Zasoby tego surowca szacuje się na około 15 min ton.

Tuf filipowicki nie należy do najpiękniejszych odmian wśród tego typu skał. Niemniej jest to skała interesująca i powinna znaleźć zastosowanie i to przede wszystkim jako kamień architektoniczny, a ze względu na dużą zawartość potasu może być również w przyszłości wykorzystana jako krzemianowy surowiec potasowy w przemyśle ceramicznym. W żadnym wypadku nie powinno się tufu filipowickiego marnować do produkcji cementu.

Bazalty to skały wylewne z rodziny gabra. Głównymi ich składnikami mineralnymi są plagioklazy zasadowe, piroksen, często oliwin, czasem homblenda lub biotyt. Obecny jest w nim prawie zawsze magnetyt. Barwa bazaltu jest ciemna, prawie czarna, po zwietrzeniu brunatna. Jest to skała, w której na ogół ziarna minerałów nie są widoczne nawet pod mikroskopem, gdyż ich wielkość nie przekracza 0,002 mm.

Bazalty tworzą pokrywy, potoki, kominy oraz żyły Są bardzo rozpowszechnione w skorupie ziemskiej. W Polsce występują wyłącznie na Dolnym Śląsku. Ciągną się pasmem od Góry Świętej Anny (woj. opolskie) przez Dolny Śląsk i dalej na zachód do NRD. Tworzą one po krywy, potoki oraz żyły. Są one związane z wylewami trzeciorzędowymi.

Są to skały odznaczające się dużą wytrzymałością, zarówno na czynniki mechaniczne, jak i klimatyczne. Ich wytrzymałość na ściskanie może dochodzić nawet do 5 t/cm2. Są one wykorzystywane głównie jako kamienie drogowe. Z bazaltu w starożytności wykonywano rzeźby, które zachowały się do dziś m. in. w Meksyku, Syrii i Armenii. W muzeum archeologicznym w Aleppo (Syria) znajdują się potężne bazaltowe rzeźby lwów. Skały te stosowano również w architekturze, głównie w farmie bloków i słupów, które łatwo można oddzielać ze złoża na skutek zjawiska oddzielności słupowej bazaltów. W Polsce sikały te stosuje się głównie w budownictwie dróg oraz do produkcji tzw. leizny kamiennej (irur i płyt bazaltowych), która powstaje przez przetapianie bazaltu, a następnie ponowne wykrystalizowanie z nadaniem odpowiedniego kształtu. Ze względu na znaczną wytrzymałość i walory estetyczne bazalty dolnośląskie mogłyby znaleźć zastosowanie w rzeźbie, architekturze i częściowo w galanterii ozdobnej.

Melafiry to skały wylewne zasadowe o teksturze mligdałowcowej, niekiedy zbitej i barwie najczęściej bru natnoczerwonej. Puste przestrzenie po gazach często wypełnione są kalcytem, chlorytem, zeolitami i chalcedonem. Odmiany o korzystniejszych własnościach technicznych (mniej porowate) stosuje się jako materiał do budowy dróg. W Polsce melafiry występują koło Krzeszowic w Alwerni, Regulicach i Rudnie. Mają barwę szarą lub brunatnoozerwoną. Niektóre partie tych skał zawierają geody z pięknie wykształconymi kryształami kwarcu różnie zabarwionego.

Melafiry znane są też z Dolnego Śląska z okolicy Kłodzka, Wałbrzycha i Kamiennej Góry oraz Złotoryi, Lwówka i Ja wora. Są one ciemnoszare, czarne lub zielo nawe o strukturze drobnoziarnistej lub porfirowej. Interesującą odmianą jest występujący w Lubieohowej koło Wojcieszowa melafir bardzo gęsto poprzerastany

różnej wielkości agatamd i innymi barwnymi minerałami z grupy Si02. Po wypolerowaniu uzyskuje on efektowny rysunek i może być wykorzystywany jako kamień ozdobny do produkcji płyt wykładzinowych i fasad.

Eklogity to skały metamorficzne, ciemnozielonkawe z brunatnymi smugami, złożone z piroksenów i granatów. Skały te tworzą wikładki lub soczewy wśród innych skał metamorficznych. Występują głównie w masywie Snieżnika. Jako kamienie ozdobne nie były dotychczas wykorzystywane, a można je z powodzeniem stosować zwłaszcza do produkcji płyt elewacyjnych.

Są to na ogół skały zbite i odznaczają się dużą wytrzymałością mechaniczną.

Serpentynity są to skały metamorficzne powstałe wskutek przeobrażenia ultrazasadowych skał głębinowych. Odznaczają się i barwą zieloną, zielonoczerwoną, żółtą, brunatną, brunatnoozerwoną lub czarną. Często są plamiste, niekiedy pręgowane. Zbudowane są głównie z minerału antygorytu (uwodnionego krzemianu magnezu) i zawierają nieraz resztki minerałów skały pierwotnej.

Serpentynity znajdują głównie zastosowanie jako kamienie drogowe. Odmiany szczególnie bogate w MgO, odznaczające się nieznacznym wahaniem składu chemicznego, wykorzystywane są jako surowce do produkcji magnezowych materiałów ogniotrwałych. Odmiany, które odznaczają się silnie zbitą budową, dają się dobrze ochraniać, a po wypolerowaniu są bardzo dekoracyjne.

Serpentynity występują w okolicach Sobótki i Jordanowa, na obszarze Ząbkowic — Niemczy, w pobliżu Złotego Stoku, wśród gnejsów Sowich Gór oraz w okolicach Woliborza koło Nowej Rudy. W większości serpentynity te poprzecinane są żyłami kwarcowymi. W wyniku wietrzenia tych skał powstały m. in. złoża magnezytu — MgC03, w Grochowej koło Ząbkowic i w Wirach koło Sobótki.

W okolicach Sobótki serpentynity tworzą szereg wzgórz: Kiełczyńskie, Raduni, Winnej Góry, Tomickie, Naisławdckie i Wzgórza Sobótczańskie.

W obrębie Wzgórz Kiełezyńsfcich istnieją stare łomy serpentynitu, które były eksploatowane do II wojny światowej. Odsłonięte w nich skały serpentynitowe są na ogół silnie potrzaskane, poprzecinane nieregularnymi szczelinami, wypełnionymi zbitą masą żółtawych i żółtawozielonych, czasem trawiastozielonych minerałów serpentynowych i dlatego nie nadają się raczej do obróbki. Być może, że w przyszłości będą znalezione ciekawsze odmiany serpentynitów,

Grupa Wzgórz Raduni leży pomiędzy wioskami Tą padła i Zakrzówek na zachodzie, a Suliistrowiczkami i Słupicami na wschodzie. Wzgórza te zbudowane są ze skał serpentynitowych, dostępnych w wielu naturalnych odsłonięciach i w kilku łomach. W sąsiedztwie tych skał, które mają charakter żył, obok magnezytu wytworzył się również talk. Serpentynity te są stosunkowo słabo poznane. Oprócz odmian wzbogaconych w węglany, na ogół o niskiej wytrzymałości mechanicznej i interesujących walorach dekoracyjnych, spotykane są wśród nich odmiany silnie zbite o barwie zielonkawoczarnej oraz czarne z równomiernie rozmieszczonymi skupieniami o barwie jasnozielonej. Najczęstsze są odmiany silnie zbite, które można wykorzystywać jako kamienie dekoracyjne.

Wzgórza Winnej Góry obejmują rozciągające się od drogi łączącej wioski Sulistrowiozlki i Młyniec w kierunku na północny wschód. Serpentynity występują tu w licznych odsłonięciach naturalnych i łomach. Są wśród nich odmiany zbite o barwie zielonkawoczerwonej, jak również takie, w których występuje spora domieszka minerałów wtórnych, m. in. węglanów. Mają walory dekoracyjne.

Na Wzgórzach Tomickich serpentynity dostępne są w łomach i nielicznych naturalnych odsłonięciach, rozrzuconych przede wszystkim w części południowej wielu miejscach skały te pocięte są grubszymi żyła aplitowymi. Łomy serpentynitów znajdują się wzdłuż Łagiewniki—Jordanów Śląski po stronie zachodniej niedaleko od wsi Mleczna i na północ od Radzików. Małe odsłonięcia skał serpentynitowych znajdują się również przy drodze z Karolina do Piotrówka. W większości przypadków są to silnie zmienione serpentynity magnezytowe. Spotykane są także wśród nich odmiany zwarte o barwie zielonkawej. Mogłyby one stanowić interesujący surowiec do wystroju wnętrz.

Serpentynity Wzgórz Nasławickich dostępne są w kilku łomach, których większość jest zgrupowana w okolicy Nasławic. W jednym z nich obok serpentynitu eksploatowany jest nefryt. Występują tu najbardziej interesujące odmiany serpentynitów. Oprócz odmian silnie zmienionych, zwietrzałych, występują również takie, które odznaczają się zbitą budową o barwie jasnozielonej do prawie czarnej.

W pobliżu Sobótki, na obszarze około 0,5 km8, występują skały serpentynitowe z magnezytem. Są to skały mało zwięzłe, mocno zmienione i nie bardzo nadają się do celów dekoracyjnych, interesujące są natomiast zawarte w nich liczne skupienia azbestu.

W okolicach Ząbkowic Śląskich serpentynity odsłaniają się w Grochowej, Braszowicach i koło Szklar. W obrębie nich wydzielić można siedem odmian. Trzy z nich to skały, w których zawartość oliwinów waha się od 72 do 35%. Odznaczają się małą zwięzłością. Nie nadają się do celów dekoracyjnych. Pozostałe odmiany są silnie zmienione i zwietrzałe. Nie przedstawiają zatem wartości użytkowej jako kamień dekoracyjny.

W okolicach Złotego Stoku serpentynity występują tylko w strefie kontaktów skarnów magnezowych, łupków krystalicznych z marmurami dolomitowymi Tworzą one odmianę czarną (czarne serpentynity) i zieloną (zielone serpentynity). Są to skały o strukturze zbitej. Dają się doskonale obrabiać. Na powierzchniach szlifowanych dają ciekawe desenie. Ze względu na słabe odsłonięcie tych skał nie wiadomo w jak dużych ilościach występują.

W Górach Sowich serpentynity stanowią wkładki w obrębie skał piroksenowoamfibolowych. Powstały wskutek przeobrażenia ciemnych skał magmowych. Z uwagi na małą zwięzłość nie mogą być wykorzystywane jako kamienie dekoracyjne. Większej wartości nie mają również serpentynity występujące na północnowschodnich zboczach Gór Bardzkich.

W okolicach Wolborza koło Nowej Rudy serpentynit występuje w szczytowej partii wzgórza (ok. 0,5 km na S od Woliborza). W skale tej dostrzegalne są silnie połyskujące duże skupienia minerałów o barwie seledynowej. Stanowią one około 80% obj. Wykształcenie i własności optyczne serpentynu o barwie seledynowej; charakterystyczne jest dla chryzotylu i lizardytu.

Minerały z grupy serpentynu tworzą często wkładki lub przerosty w marmurach. Nie brak ich również w kompleksie marmurów w okolicach Kłodzka i Kamiennej Góry. W Rędzinach koło Kamiennej Góry przerastają one marmury dolomitowe, nadając im charakterystyczne desenie pasiaste lub plamiste o barwie białozdelonej. Są to skały o cennych walorach dekoracyjnych. Podobnie interesujące odmiany marmurów z przerostami serpentynitowymi znane są w Rogóżce koło Stronia Śląskiego.

Zasoby skał serpentynitowych, występujących na terenie Polski są duże. Jednakże możliwości ich wykorzystania jako kamieni dekoracyjnych są ograniczone. W większości są one silnie zwietrzałe i mało zwięzłe. Nie można z nich wycinać płyt i bloków o określonych formach, nie można ich również polerować.

Korzystnymi właściwościami z punktu widzenia wy korzystania jako kamienia dekoracyjnego odznaczają się serpentynity z okolic Na sławie, Jordanowa Śląskiego, ze wzgórz Radu (koło Tąpadeł) i z okolic Złotego Stoku. Dają one piękne wzory i desenie, zwłaszcza widoczne po oszlifowaniu. Można z nich produkować wazy, lichtarze, przyciski, popielniczki, kolumny ozdobne, płyty nagrobkowe i in.

Na uwagę zasługują serpentynity z Jordanowa Śląskiego, wśród których występuje nefryt. Napotyka się tam różne pod względem struktury i kolorystyki odymiany serpentynitów: czarne, ciemnozielone, jasnozielone i inne, często poprzecinane żyłami. Wszystkie odznaczają się dużą twardością i wysoką wytrzymałością mechaniczną. Makroskopowo niekiedy podobne są do nefrytu, dlatego często są wywożone z łomu w Jordanowie jako nefryt. Dopiero po przecięciu ich okazuje się, że są to znefrytyzowane serpentynity. Skały te dają się dobrze obrabiać, polerować i przyjmują ładną fakturę. Można z nich produkować galanterię — przyciski, popielniczki, lichtarze, płyty okładzinowe o różnej grubości, płyty nagrobkowe i wiele innych. Z tych skał można także wykonywać małe płytki (kryształki), z których można układać mozaiki podłogowe lub na blatach stołów. Zakład obróbczy kamieni ozdobnych w Jordanowie wobec małej ilości nefrytu pozyskiwanego z miejscowego łomu, wykorzystuje w produkcji głównie przeobrażone odmiany serpentynitu. Uzyskiwane z serpentynitu elementy kamienne są bardzo interesujące.